Kunst als ingang voor ontmoeting: Netwerk Samen Cultuur Maken van start

Het Netwerk Samen Cultuur Maken (NSCM) is een plek voor uitwisseling, expertisedeling en gezamenlijke reflectie. Tijdens de eerste bijeenkomst van het netwerk op 24 maart stond deze vraag centraal: ‘Hoe bereik je mensen die zich eenzaam voelen, en wat vraagt dat bij de inzet van kunst en cultuur?’

Vier tafelgasten uit de domeinen Cultuur en Zorg & Welzijn gingen met elkaar in gesprek over het bereiken van doelgroepen die zich eenzaam kunnen voelen. Wat werkt? Wat niet? En wat vraagt samenwerking tussen deze sectoren?

Mieke Schouten (Café Max) en Vida Niazian (Stichting Niet Alleen) deelden inzichten over en ervaringen met de vormen van eenzaamheid en de verschillende groepen zij bereiken (ouderen en jongeren). Yu Lan Leffers (Theaterhart) vertelde over haar Knussebus en de Theatervoorstelling REAKT!E waarin ze een plek biedt voor wijkbewoners die bijvoorbeeld eenzaamheid ervaren. Madelinde Hageman (Platform voor Eenzaamheid) liet zien en horen hoe kunstenaars zich vanuit het platform inzetten voor het doorbreken van het taboe op eenzaamheid.

Een bijzonder waardevol onderdeel van de bijeenkomst was de inbreng van Corrie en Colinda, met hun persoonlijke verhaal over eenzaamheid. Dit maakte voelbaar waar het echt over gaat, en benadrukte hoe belangrijk het is om niet alleen óver, maar juist mét mensen te spreken. 

De zo'n 40 aanwezige professionals gingen met elkaar in gesprek en deelden op open en betrokken wijze inzichten en ervaringen met elkaar. 

Veiligheid en vertrouwen als basis

Een belangrijk inzicht dat breed werd gedeeld, is dat écht contact begint bij veiligheid en vertrouwen. Pas dan ontstaat ruimte om eenzaamheid bespreekbaar te maken. Kunst en cultuur kunnen hierin een rol spelen, juist omdat ze een andere ingang bieden dan het gesprek alleen.

De kracht van kunst en cultuur

Kunst en cultuur werden benoemd als krachtige middelen voor ontmoeting, zelfexpressie en zingeving. Omdat ze niet per se talig zijn, maken ze andere vormen van zelfexpressie mogelijk. Het delen van persoonlijke verhalen via kunst kan bovendien sneller leiden tot kwetsbaarheid en verbinding. Ook blijkt dat het niet ‘hulpverleningsachtige’ karakter van kunst en cultuur een kracht is. Het biedt een laagdrempelige manier om mensen samen te brengen, waaruit vaak als vanzelf nieuwe sociale netwerken ontstaan.

Van doelgroep naar ontmoeting

In plaats van activiteiten per doelgroep te organiseren, werd het belang van meer generatieoverstijgende en inclusieve vormen van ontmoeting benadrukt. Het samenbrengen van verschillende mensen, jong en oud, met en zonder beperking, kan verrijkend werken en nieuwe verbindingen mogelijk maken.

Samenwerken vanuit ieders kracht

De bijeenkomst onderstreepte ook de waarde van co-creatie. Verschillende organisaties en professionals brengen ieder hun eigen expertise mee. In die diversiteit ligt de kracht. In plaats van concurrentie te voelen, ligt er een kans om elkaar aan te vullen en samen impact te vergroten.

Tegelijkertijd werd benoemd dat samenwerken in de praktijk soms schuurt met organisatorische kaders en verantwoordelijkheden. Dit vraagt om ruimte én bereidheid om over de grenzen van de eigen organisatie heen te kijken.

Ruimte voor wat er is

Een interessante reflectie die naar voren kwam: moeten we eenzaamheid altijd willen oplossen? Of mogen gevoelens van eenzaamheid en ongelukkig zijn er ook gewoon zijn? Het erkennen en leren verdragen van deze gevoelens kan juist bijdragen aan veerkracht en zelfinzicht.

Diversiteit in behoeften

Er bestaat geen eenduidige aanpak. Wat voor de één werkt, kan voor de ander juist niet passend zijn. Dit vraagt om een breed en divers aanbod, waarin ruimte is voor verschillende vormen van zingeving en ontmoeting. Ook de vraag hoe we mensen benaderen (benoemen we ‘eenzaamheid’ wel of niet?) blijft een spanningsveld waarin zorgvuldigheid en maatwerk nodig zijn.

De rol van de kunstenaar

Tot slot werd stilgestaan bij het vakmanschap van de kunstenaar. Werken met kwetsbare doelgroepen vraagt iets extra’s, maar tegelijkertijd moet de kunstenaar ook kunstenaar kunnen blijven. Een goede samenwerking met professionals uit het sociaal domein is hierin essentieel.

De bijeenkomst liet zien hoeveel kennis, betrokkenheid en bereidheid tot samenwerking er is en tegelijkertijd blijft de vraag hoe we dit concreet vormgeven in de praktijk. Eén ding is duidelijk: in de verbinding tussen kunst, cultuur en het sociaal domein ligt een waardevolle toegevoegde waarde.